تعریف لیزینگ
واژهی لیزینگ (Leasing) در فارسی با اصطلاحاتی مانند «اجارهدهی» یا «اجارهداری» مترادف است؛ اما دقیقترین ترجمهی آن، اجاره اعتباری محسوب میشود.
از نظر اجرایی، لیزینگ عبارت است از نوعی فعالیت اعتباری تخصصی که طی قراردادی میان شرکت لیزینگ (موجر) و متقاضی (مستأجر) انجام میشود. در این قرارداد، شرکت لیزینگ کالای مورد نیاز مستأجر را از فروشنده یا تولیدکننده خریداری کرده و در قالب اجاره به او واگذار میکند. در پایان دوره قرارداد، مستأجر میتواند کالا را بازگرداند یا با پرداخت مبلغ باقیمانده (Residual Value) آن را به مالکیت خود درآورد. در ایران، معمولاً این ارزش باقیمانده در محاسبات لحاظ نمیشود و صفر در نظر گرفته میشود.
انواع روشهای لیزینگ
به دلیل گستردگی دامنهی این صنعت، روشهای مختلفی برای اجرای لیزینگ در جهان وجود دارد. در ادامه، مهمترین آنها را مرور میکنیم:
۱. لیزینگ عملیاتی (Operating Lease)
در این روش، هدف صرفاً بهرهبرداری از منافع کالا است و پس از پایان قرارداد، کالا به موجر بازگردانده میشود. در لیزینگ عملیاتی معمولاً کل مبلغ کالا توسط موجر تأمین میشود.
۲. لیزینگ سرمایهای یا اجاره اعتباری (Financial or Capital Lease)
این نوع لیزینگ از پیشرفتهترین روشهای اجاره اعتباری است و شباهت زیادی به اجاره به شرط تملیک دارد. در پایان قرارداد، مستأجر میتواند مالکیت کالا را بهدست آورد. این روش خود به چند نوع تقسیم میشود:
۲-۱. لیزینگ کمک فروش (Sales-Aid Lease)
در این روش، شرکت تولیدکننده با همکاری شرکت لیزینگ، محصولات خود را بهصورت نقد و اقساط عرضه میکند تا فروش خود را افزایش دهد. این شیوه در کشورهای توسعهیافته بسیار رایج است.
۲-۲. لیزینگ اهرمی (Leveraged Lease)
این نوع لیزینگ برای کالاهای گرانقیمت مانند کشتی، هواپیما یا تجهیزات نفتی استفاده میشود. شرکت لیزینگ منابع مالی را از بانکها یا مؤسسات دیگر تأمین میکند و در قالب قراردادی سهجانبه، کالا را به مستأجر واگذار میکند.
۲-۳. خرید و اجاره مجدد (Purchase and Lease Back)
در این روش، شرکت متقاضی برای تأمین نقدینگی، داراییهای خود را به شرکت لیزینگ میفروشد و همان دارایی را در قالب اجاره مجدداً استفاده میکند. در پایان دوره نیز میتواند آن را بازخرید کند.
۲-۴. لیزینگ برونمرزی (Cross-Border Lease)
در این نوع، موجر و مستأجر در دو کشور مختلف اقامت دارند. این روش معمولاً برای انتقال تجهیزات سرمایهای از کشورهای صنعتی به کشورهای درحالتوسعه بهکار میرود.
ویژگیهای صنعت لیزینگ
- تخصص و دانش فنی: اجرای موفق عملیات لیزینگ نیازمند آشنایی با جنبههای مالی، حقوقی و فنی است.
- سرعت عمل: شرکتهای لیزینگ با تصمیمگیری سریع و بررسی دقیق درخواستها، میتوانند در مدتزمان کوتاهی تسهیلات را ارائه دهند.
- تمرکز فعالیت: به دلیل ساختار چابک سازمانی، شرکتهای لیزینگ میتوانند فعالیتهای خود را در یک مکان متمرکز کنند و هزینههای سربار را کاهش دهند.
- انعطافپذیری: قراردادهای لیزینگ قابلیت تنظیم متناسب با شرایط متقاضی را دارند؛ مانند تغییر در نحوهی پرداخت اقساط یا تسویهی زودتر از موعد.
- جلوگیری از صوری بودن معاملات: مالکیت واقعی کالا در طول قرارداد نزد شرکت لیزینگ باقی میماند و از معاملات غیرواقعی جلوگیری میکند.
مزایای لیزینگ
- غیرربوی بودن: در قراردادهای لیزینگ، بهره وجود ندارد و اجارهبها شامل قیمت کالا و سود عادلانهی موجر است.
- عدم نیاز به وثیقه: از آنجا که مالکیت کالا تا پایان قرارداد متعلق به شرکت لیزینگ است، معمولاً نیازی به وثیقه از سوی مستأجر نیست.
- آزادسازی منابع مالی مستأجر: مستأجر میتواند سرمایهی نقدی خود را برای سایر نیازهای کسبوکار استفاده کند.
- امکان تملک در پایان قرارداد: در بسیاری از قراردادها، مستأجر پس از پایان مدت اجاره میتواند کالا را با پرداخت مبلغی اندک تملک کند.
- ایجاد اشتغال: لیزینگ با تسهیل تأمین تجهیزات برای واحدهای تولیدی و کسبوکارها، به افزایش اشتغال کمک میکند.
- خاصیت ضدتورمی: لیزینگ با هدایت منابع مالی به بخش تولید و جلوگیری از تزریق مستقیم پول به بازار، نقشی بازدارنده در تورم دارد.
- بهروزرسانی تجهیزات: لیزینگ امکان جایگزینی تجهیزات قدیمی با فناوریهای جدید را برای شرکتها فراهم میکند.
جمعبندی
لیزینگ ابزاری نوین، کارآمد و انعطافپذیر برای تأمین مالی است که میتواند نقش مؤثری در رونق اقتصادی، افزایش بهرهوری و توسعهی پایدار داشته باشد. گسترش این صنعت در ایران، مستلزم آگاهی عمومی، تقویت قوانین حمایتی و ارتقای تخصص شرکتهای فعال در این حوزه است.
منبع: انجمن ملی لیزینگ ایران
بازنویسی و تنظیم برای انتشار در وبسایت واسپاری کمان